بعضى بر بعضى و اكثر عدد آنها پنج مىباشد از يك بيخ رسته و رنگ آن مايل به سياهى و زردى و طعمى غالب ندارد و گل آن يك عدد شبيه به گل حب النيل و سفيد رنگ و بعضى مايل به سرخى و برگ آن شبيه به دنباله عقرب و بهترين آن هندى تازه مايل به سياهى و زردى آنست و بعضى آن را بدشكان دانسته‌اند و اصح آنست كه غير آنست و در قوّت مانند آن . طبيعت آن : در اول گرم و در آخر آن خشك و در دويّم گرم و خشك نيز گفته‌اند . افعال و خواص آن : محلل و ملطف و مسهل بلغم غليظ و قاطع باه و شير و ضماد آن جهت اورام بارده و قوبا و جرب نافع ، مصلح آن در قطع باه و شير حب الصنوبر . مقدار شربت آن : يك درم . بدل آن : صبر است . كشمش به كسر كاف و سكون دو شين معجمه در ميان هر دو ميم مكسوره اسم فارسى زبيب بىدانه است . معرب آن قشمش به قاف به جاى كاف بهترين آن سبز شيرين باليده بزرگ دانه تازه آنست . طبيعت آن : در دويّم گرم و در اول خشك . افعال و خواص آن : با قوّت مسهله و مبهى است و باقى خواص آن در زبيب مذكور شد . كشوث به ضم كاف و شين معجمه و سكون واو و ثاى مثلثه و اكشوث نيز آمده لغت عربى است و بعضى گفته‌اند معرب است و كشوثا نيز گويند و به يونانى بثروطوس و به سريانى ونا و رغبا نيز و به رومى كشمورين و به فارسى برش و به هندى امل بيل و اكاس بيل و امرلته نيز نامند و گفته‌اند كه به فارسى زجمول نامند و گفته‌اند كه زجمول نام تخم كشوث است . ماهيت آن : گياهى است مانند ريسمان باريك و بىبرگ و ساق آن مايل به زردى و تيرگى كه بر خارها و گياهها مىتند و گل آن ريزه ريزه مايل به سفيدى و تخم آن كوچكتر از تخم ترب و مايل به تدوير و رنگ آن سرخ مايل به زردى و بعضى زرد مايل به سفيدى و بهترين آن تازه زرد تلخ طعم آنست و قوّت آن تا سه سال باقى مىماند . طبيعت آن : در اول گرم و در دويّم خشك و با قواى متضاده . افعال و خواص آن : ملطف و مفتح و مخرج فضول لطيفه از عروق و منقى آنها از اخلاط فاسده . * اعضاء الغذاء و النفض * مفتح سده معده و كبد و احشا و منقى اوساخ از شكم و عروق و ملين طبع و منقى بدن و جهت ربع و خناق و مغص و ضعف معده و جگر و سپرز و تبهاى كهنه و تحليل رياح و ادرار بول و حيض و شير و عرق و تنقيه رحم و آشاميدن آن با سركه مسكن فواق و قابض و حابس نزف الدم و سيلان خون رحم و آب آن عجيب النفع است از براى يرقان و عصاره برّى آن را چون در شراب اندازند و بياشامند مقوى معده ضعيفه است و آشاميدن آب آن با سكنجبين مسهل صفرا و مطبوخ آن در تفتيح و خيسانيده آن در اسهال قوىتر . مقدار شربت : از آب آن دو اوقيه و از جرم آن در مطبوخ پانزده درم و مغثى ، مصلح آن كثيرا . تخم آن در افعال مذكوره قوىتر از ساير اجزاى آن و بو داده آن در تقويت معده و قبض و حبس نزف الدم اعضاى باطنى و سيلان رحم اقوى از غير بوداده آن و ضماد آن جهت جرب و نقرس نافع . مقدار شربت آن : دو درم . گويند مضر ريه ، مصلح آن كاسنى و مضر طحال و مصلح آن سكنجبين . بدل آن : بادروج و ثلث آن افسنتين است . فصل الكاف مع العين المهمله كعب به فتح كاف و سكون عين و باى موحده لغت عربى است به فارسى غاب و شتالنگ نامند . جمع آن كعاب و كعوب آمده . ماهيت آن : استخوان متصل به ساق است بهترين آن كعب گاو و خوك است و خواص كعب خوك مذكور شد و كعب بقر محرق جهت سپرز و تقويت باه و با عسل جهت تفريح دل و تقويت جگر نافع . مقدار شربت آن : تا سه مثقال . اكتحال آن مقوى باصره و سنون آن مقوى دندان و ضماد آن رافع برص است . كعك به فتح كاف و سكون عين و كاف معرب كاك فارسى است . ماهيت آن : بعضى گفته‌اند نوعى نان است كه به فارسى كليچه نامند و بعضى گويند نان دوآتشه است و بعضى گويند نان طابق و بعضى نان طابون كه خشك نان نامند و بالجمله نان خشك دوآتشه كه توان كوبيد و آرد نمود . طبيعت آن : گرم و خشك . افعال و خواص آن : حابس بطن و مجفف رطوبات آن و صاحبان قولنج را مضر و داخل بعضى اقراص نموده مىشود .